Albert, Wojciech albo Rajmund – ale Strażyc


Ten rysunek zwrócił moją uwagę. Kim był Albert Strażyc?

Znalezienie informacji o Strażycu okazało się trudne. Oczywiście nie sięgałem do prac papierowych, gdyż w najbliższej okolicy żadna biblioteka niczym rozsądnym nie dysponuje. Pozostał, jak zwykle, internet.

Prawdopodobnie kolejny raz wyważam otwarte drzwi i brnę w nieznane poszukując danych o osobie, która jest w tym przypadku w ewidencji archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego we wszystkich szczegółach, jakie można było uzyskać wobec osoby sprzed 400 lat. Szkoda, że nie ma możliwości/chęci/czasu na zachowanie pamięci o niej poprzez wpis w Wikipedii lub własnej stronie UJ. Informacje są dostępne w wewnętrznych biuletynach i pracach naukowych[1] pracowników i studentów uczelni lub innych instytucji[2][3] , na zewnątrz czyli do internetu i czasopism (np. Urania) przedostaje się niewiele i bardziej przypadkowo niż celowo, a strzępy informacji można zyskać, np. zaglądając w GoogleBooks. Szkoda.

O Strażycu i dziele zawierającym rycinę z obserwacji wspomina sam Jerzy Dobrzycki[4], autor przedstawionej powyżej strony z pracy Saturn, aristotelian astronomy and Cracow astronomers: an episode from the early years of telescopic astronomy (Jerzy Dobrzycki 1999, Science History Publications Ltd. NASA) na stronie portalu naukowego poświęconego Mikołajowi Kopernikowi. Portal jest  dostępny od 2010 r. pod adresem: copernicus.torun.pl. Projekt ten realizuje Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu wspólnie z  Gminą Miasta Toruń we współpracy z Instytutem Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk.

Radykalne poparcie dla astronomii heliocentrycznej, choć bez powoływania się imiennie na źródła, przedstawiał i opublikował w 1640 r. matematyk i astronom, profesor Wojciech Strażyc, w rozprawie pod tytułem Questio astronomica in Alma Academia Cracoviensi, jako temat do publicznej debaty.

W końcu Albert (czasem Albrycht) czy Wojciech? A może było ich dwóch? Kolejny ślad dostarczył José Manuel Vaquero, niestrudzony badacz historycznych obserwacji plam słonecznych, w Revised Group Sunspot Number for 1640, 1652, and 1741, (J. M. Vaquero, R. M. Trigo, 2013[5]). Do rekonstrukcji aktywności Słońca w minionych wiekach zbiera każdy zapis obserwacji, nawet jednorazowej.

The year 1640 is very poorly covered by solar observations. While 17 and 42 records are preserved for the years 1637 and 1642, only two records are preserved from 1640. This is particularly problematic as an erroneous GSN value for this year can lead to incorrect assumptions in our understanding of how the Maunder minimum started.
Therefore, we must emphasise that in the HS98 database there are only two observations for this year made by Scheiner in early summer (21-22 June).
We add two new recovered record s by Polish astronomer Albert Strażyc from Krakow (Poland). The observations were made in late summer, the days 5 (at 03:00 pm) and 6 (at 11:00 am) September. These observations are described in the leaflet entitled Quaestio astronomica (f. A3 bis verso). Dobrzycki (1999) has studied in detail this text proposing that the observers were probably Stanisław Pudłowski and Albert Strażyc. A sketch containing the positions of the sunspot group was also published (see Dobrzycki, 1999, p. 126). Note that we double the number of available observations (from 2 to 4) when we incorporate this Polish record in to the GSN database. However, the annual value does not change (except the rounding) because we have now four records of one sunspot group instead two records of one group.

(Rok 1640 jest ubogi w dokumentacje obserwacji solarnych. Podczas gdy w roku 1637 i 1642  pojawia się 17 oraz 42 zapisów, tylko 2 są na rok 1640. To duży problem wpływający na błąd oszacowania GSN na ten rok. [GSN czyli Group Sunspot Number to alternatywna dla Liczby Wolfa metoda określania aktywności Słońca za pomocą zliczania plam słonecznych].   Jest istotny ze względu na zjawisko Minimum Maunder, które potem następuje.
W bazie danych HS98 znajdują się tylko dwie obserwacje na ten rok wykonane przez latem Scheinera (21-22 czerwca).
Dodalismy dwie nowe obserwacje polskiego astronoma Alberta Strażyca z Krakowa (Polska) w dniu 5 (at 03:00 pm) oraz 6 (at 11:00 am) września. Zostały one umieszczone w jego pracy Quaestio astronomica (f. A3 bis verso). Jerzy Dobrzycki (1999) przestudiował ten tekst sugerując, że obserwatorami byli Stanisław Pudłowski i Albert Strażyc. Po wprowadzeniu tych danych do bazy GSN zaszło niewiele zmian, ponieważ uzyskaliśmy więcej danych dla tej samej  grupy plam [mam nadzieję, że moje tłumaczenie nie jest zbyt tragiczne])

Hasło Strażyc pojawiło się też kilka razy w związku z imieniem Wojciech Rajmund. Nazwa opublikowanego dzieła pozwoliła upewnić się, że to jednak ta sama osoba.

  • Strażyc Wojciech Rajmund.
  • Qvaestio Astronomica, In Alma Academia Cracoviensi, Florentissimo Regni Poloniae Gymnasio. A M. Alberto Raymvndo Strazyc, in eadem Academia Professore, publicè ad disputandum Proposita. Anno MDC.XL (1640). Mense… Die… Hora… Cum licentia Superiorum. [Tu winietka w kształcie paska].
  • Viennae Avstriae, In Officina Viduae Mariae Rictiae. {B. r. 1640}.
  • opis: w 4ce, k. tyt. i k. 4 nlb. oraz l karta (z wyobrażeniem sat. Jowisza i plam słonecznych). Na odwr. tytułu herb Habdank i 4 wiersz łac. – Dedykacja Jacobo Kolaczkowski, canon, cracov., gdzie akademję nazywa matką swoją. Zawiera tezy o różnych świeżych obserwacjach astronomicznych (głównie o satelitach Jowisza, dostrzeżonych w r. 1640, oraz o plamach słonecznych). Rycina z wyobrażeniem satelitów Jow. i plam słon. widocznie dodrukowana później (w Krakowie?). – Na końcu: Sub ausp. M. Woyenski.

Ten opis publikacji Strażyca[6] pochodzi z Polskiej Bibliografii Narodowej zwanej też Bibliografią Estreichera. Trzy pokolenia rodu Estreicherów spisywały i opisywały publikacje polskie od czasów najdawniejszych po wiek im współczesny czyli XIX. Dziś, dzięki Centrum Badawczemu przy Uniwersytecie Jagiellońskim, sześćdziesiąt tomów bibliografii zamienia się w niezwykłą bazę danych. Dzięki niej można łatwo sprawdzić, co jeszcze opublikował Strażyc. Oprócz dzieł łacińskich:

  • Problema Cyclologicum Publicè…, 1646
  • Redvx Felicitas, Perillustri, Magnifico, & Admodum Rēdo… 1651
  • Lugubris Lessus funebri elego conceptus, et ad feralem urnam perillustris, magnifici et admodum rn̄di… 1652
  • Monumentum triumphantis vel à morte Radivilli e pulcherrimis heroicarum virtutum insignijs comparatum…,  1654

znajdują się również dzieła typowe dla tego okresu, tzw. prognostyki. Jako profesor Akademii Krakowskiej Strażyc był zobowiązany do publikacji tego typu analiz. Dopiero pod koniec XVIII wieku Hugo Kołłątaj – reformator Akademii Krakowskiej – zamknął katedrę astrologii i zakończył oficjalne publikacje prognostyków. Publikacje Strażyca to:

  • Kalendarzyk… W Krakowie 1630 r. opis: Z prognostykami obejmującemi w sobie sądy i wróżby we wszelakich okolicznościach, a pomnożone dodatkami z historji polskiej. Encykl. Orgelbr. T. XIII str. 660.
  • Przestroga z biegów niebieskich na Rok Pański 1648 przestępny, przez Albrychta Rajmunda Strażyca, filozofijej doktora i astrologije j ordynariusza, na obwieszczenie przypadków napisana, [b. m. i druk.]. (B. m. b. r. {1647-1648}).

Albert Strażyc znalazł swoje miejsce również w rodzaju leksykonu  opublikowanego przez Władysława Wysockiego w 1900 roku: Incunabula typographica Bibliothecae Universita- tis Jagiellonicae Cracoviensis inde ab inventa arte imprimendi usque ad a. 1500: secundum Hainii „Repertorium bibliographicum” una cum conspectu virorum, qui libros olim habuerant, benefactorum bibliothecae ligatorum Cracoviensium / per ordinem alphabeti digessit Wladislaus Wisłocki.
Imprint: Cracoviae : Universitatis Jagiellonicae, 1900.
Publication series: Munera Saecularia Universitatis Cracovensis ; Vol. 3 Physical description: [6], XXXIV, 634 s. : il. ; 25 cm.


STRAŻYC Albertas Kańczuganus de Kańcudza seu Kańczuga, scholaris et artium mgr. Cracoviensis, (ineunte a. 1634 artium ingenuarum mgr. et philosophiae dr. renunciatus), expost collegiatus Collegii minoris, mathematicus et ordinarius astrologiae professor, comparavit a. 1634 sibi suisque in uno volumine ligatos libros:
— Barzizius G. Epistolae. Argentinae, 1486, 4to. (169).
— Cicero. Orationes. Reutlingae, 1494, 4to. (167).
— Synonima. Augustae Vindel., 1488, 4to. (168).
— Mancinellus. Scribendi orandique modus. Lipsiae, 1500, 4to. (170).
— Promptuarium argumentorom. Coloniae, 1496, 4to. (171).
— Bavennaa. Phoenix seu de artificiosa memoria. Erfordiae, 1500, 4to. (166, omnes olim … Alb. Vetuzoliensis et bacc. Stan. Wojnicii ac tandem »Bibliothecae Collegij iuridici«, cum exarato in tegumentis voluminis signo introligatoris. Aquila cum corona in rhombo).


Tłumaczenie tekstu pracy Strażyca, w której podaje swoje obserwacje plam słonecznych ujrzało świat dzięki objazdowej wystawie „Od Lunety Galileusza do teleskopów kosmicznych„. Jedna z plansz wystawowych to lista wniosków Kwestii Astronomicznej Strażyca.


Podsumujmy:

Albert (Albrycht) vel Wojciech Rajmund Strażyc
(ur. ? Kańczuga – zm. 1650 Bolonia):

Syn Andrzeja. Profesor (artium magister) Akademii Krakowskiej wykładał filozofię, matematykę oraz astronomię/astrologię. Studiował w Krakowie[7] (1632 — bakałarz, 1634 — magister sztuk wyzwolonych). Od 1640 r. profesor matematyki, a od 1646 astrologii w Uniwersytecie Krakowskim.” tytuł doktora medycyny (Padwa 7.iv.1650), obserwator plam słonecznych i księżyców Jowisza i Saturna (Questio astrologica, 1640), autor prognostyków astrologicznych i innych publikacji akademickich. Zwolennik teorii heliocentrycznej.


 

[1] Zeszyty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego: Prace historyczne, Tom 92books2

Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej, Tom 46, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1996books6[2] Mikołaj Kopernik w Krakowie: przewodnik po wystawie, Zdzisław Żygulski, Muzeum Narodowe, 1973 – 64books3[3] Jana Sobieskiego Nauki I Peregrynacje, Karolina Targosz, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985 – 201, str. 40,  str.46
books4 books5

[4] http://copernicus.torun.pl/archiwum/Pisma_tablice_i_noty_astronomiczne/1/
[5] Revised Group Sunspot Number for 1640, 1652, and 1741, J. M. Vaquero, R. M. Trigo, http://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1307/1307.2725.pdf
[6] http://www.estreicher.uj.edu.pl/staropolska/baza/126065.html

[7] „C.134 39. STRAŻYC Wojciech Rajmund z Kańczugi, syn Andrzeja (zm. 1650, w Bolonii). Studiował w Krakowie (1632 — bakałarz, 1634 — magister). Od 1640 r. był profesorem matematyki, a od 1646 astrologii w Uniwersytecie Krakowskim.” – Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej – Tom 46 – Strona 175


o prognostykach

 

 

 

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized i oznaczony tagami , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s