Planety austriackie Malaperta


Od chwili, gdy Galileusz opowiedział się po stronie teorii kopernikańskiej, Kościół potrzebował argumentów, by utrzymać swoje poglądy. Wprawdzie Pismo wskazywało wyraźnie na wyróżnioną pozycję Ziemi, ale rozwój metod obserwacyjnych, w szczególności pojawienie się lunet, wymagało pogodzenia tych poglądów z opisami obserwacyjnymi. Najbardziej istotny materiał stanowiły wyniki badań astronomów jezuickich i to na nich spoczął obowiązek obrony geocentryzmu. Zakon jezuitów miał w swych szeregach doskonałych uczonych posiadających bogaty warsztat badawczy. Oni pierwsi krytykę teorii heliocentrycznej opierają już nie tylko na treści Biblii, ale także na niedoskonałości dotychczasowych badań i własnych interpretacjach obserwacji. Ten kierunek wspierał generał zakonu jezuitów kardynał i inkwizytor Roberto Francesco Bellarmino, co przyczyniło się do rozwoju badań astronomicznych prawie we wszystkich klasztorach i zakonach jezuickich.

Flamandzki uczony i jezuita Karol Malapert (1581 – 1630) do zakonu dołącza mając 19 lat w czasie studiów w Douai. Studiuje tam filozofię i nauki ścisłe. Często zmienia miejsce pobytu w związku ze studiami. Z powodu złego stanu zdrowia rezygnuje z pracy na uczelni w Pont-à-Mousson (1612) i przenosi się do Verdun, gdzie naucza w kolegium. Powstaje tam De Ventis (O wiatrach) – dzieło opisujące huragany, które nawiedziły prowincje Belgii w 1606 roku, w którym przedstawia te zjawiska jako karę bożą za rozpustę. Daje to pewien pogląd na temat jego widzenia świata, praw boskich i natury. Następne 4 lata spędza w Polsce. Pod koniec 1613 roku trafia do kolegium w Poznaniu a później do Kalisza jako nauczyciel matematyki.

Jego uczniami i współpracownikami w Kaliszu było dwóch polskich jezuitów: Szymon Perovius i Aleksy Sylvius, posiadający wybitne zdolności konstruktorskie. Ten krótki okres wystarczył, by stworzyć w Kaliszu ważny ośrodek astronomiczny. Malapert sprowadził lunety, kontaktował się z innymi jezuickimi naukowcami, m. in. Cysatem i Scheinerem, za którego namową (korespondował, a także spotkał się z nim osobiście w 1614 roku w Ingolstad) zaczął stosować helioskop w badaniu plam słonecznych. Instrumentarium było udoskonalane, duży wkład miał w tym Aleksy Sylvius. Skonstruował on i udoskonalił trzy typy przyrządów obserwacyjnych, które stały się prototypami współcześnie używanych w astronomii i technice optycznej.

wieża kolegium jezuickiego - prawdopodobne miejsce obserwacji astronomicznych fot. Zbigniew Pol http://kaliszobranie.blogspot.com/2013_11_01_archive.html

wieża kolegium jezuickiego – prawdopodobne miejsce obserwacji astronomicznych
fot. Zbigniew Pol
http://kaliszobranie.blogspot.com/2013_11_01_archive.html

Początkowo stosował do obserwacji tzw. „prześwit otworkowy” zastąpiony z czasem torquetum, następnie lunety. Obserwacje prowadził prawdopodobnie z wieży dobudowanej do prezbiterium przykolegialnego kościoła pw. św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa (obecny Kościół Garnizonowy).

Wspomniane udoskonalenia to zastosowanie po raz pierwszy na świecie tzw. montażu paralaktycznego czyli takiego osadzenia lunety w konstrukcji statywu, który pozwala podążać za obrotem sfery niebieskiej. Montaż paralaktyczny jest obecnie powszechnie stosowany, ale upowszechnił się dopiero od drugiej połowy XVIII wieku, wypierając używany wcześniej montaż azymutalny.

Dzieła Malaperta wykraczały poza prace naukowe. Wydał w Kaliszu zbiór wierszy Variorum poematum fasciculus, tragedię Sedecias, zadedykowaną królewiczowi Władysławowi Wazie, rozpowszechnianą potem w całej Europie.

W 1617 Malapert powrócił do Douai i skupił się na zagadnieniach matematycznych, w 1627 roku Malapert został rektorem kolegium w Arras i pozostał tam aż do śmierci. Poza nauczaniem pisał i wydawał podręczniki dla swoich studentów. Nadal zajmował się astronomią i kontynuował rozpoczęte w Polsce badania. Sylvus wyjechał razem ze swoim nauczycielem i nadal z nim współpracował. Malapert utrzymywał też  korespondencję z Peroviusem.

W 1633 roku została wydana pośmiertnie Austrica sidera heliocyclia astronomicis hypothesibus illigata, poświęcona zagadnieniu plam słonecznych. Zawierała ona wyniki własnych obserwacji Malaperta, włączył do niej również prace obserwacyjne ojca Wely w Coimbry, J. C. Cysata w Ingolstadt, Szymona Peroviusa w Kaliszu oraz C. Scheinera w Rzymie. Przyczyną opóźnienia publikacji był konflikt z Scheinerem o pierwszeństwo w odkryciu tych obiektów.

Już sam tytuł pracy (Gwiazdy austriackie… – Belgia była wówczas pod ukupacją austriacką) wskazuje na zawarte w tej pracy poglądy. Malapert starał się udowodnić błędność twierdzeń Galileusza i utrzymać status Słońca jako obiektu doskonałego. Obserwowane plamy miały być jedynie księżycami Słońca.

 Caroli Malapertii Montensis e Societate Iesu Oratio habita Duaci dum lectionem mathematicam auspicaretur : in qua de nouis Belgici telescopij phaenomeni non iniucunda quaedam academice disputantur str. 26

Caroli Malapertii Montensis e Societate Iesu Oratio habita Duaci dum lectionem mathematicam auspicaretur : in qua de nouis Belgici telescopij phaenomeni non iniucunda quaedam academice disputantur
str. 26
https://play.google.com/store/books/details/Charles_Malapert_Caroli_Malapertii_Montensis_Belga?id=KdGvd6TOxkIC

 


Advertisements
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia, instrumenty aastronomiczne, Malapert Karol, Przyrządy obserwacyjne i oznaczony tagami , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s