Księżyc jako problem


moonfaceKtóregoś wieczoru stwierdziłem, że nie umiem wyjaśnić prostego zjawiska astronomicznego. Można je zaobserwować wiele razy w każdym miesiącu. Najwyraźniej widać je, gdy Słońce zaczyna zachodzić, a Księżyc jest w okolicy pierwszej kwadry czyli ma jasną część w kształcie litery D.

Wystarczy skojarzyć kilka elementów wiedzy, zazwyczaj przechowywanych osobno, by stanąć przed pozornym paradoksem. To smutny dowód na to, jak wiedza jest poszufladkowana i nie tworzy żadnej spójnej konstrukcji. Sam fakt(!), że Księżyc krąży wokół Ziemi, a ta wokół Słońca pojawił się w mojej świadomości jako efekt akceptowania informacji, a nie doświadczenia. Jest to rodzaj wiary, wiedzy budowanej z elementów, które pasują do już istniejących struktur. Wiedza ta jest często sprzeczna z codziennym odczuwaniem świata. Weźmy banalny przykład, że prędkość spadania ciał nie zależy od ich masy (już nie wspomnę, że w skrajnych przypadkach masa ciał zależy od ich prędkości!). Pióra i liście spadają wolniej niż kamienie lub inne przedmioty, prawda? A deszcz? Co z deszczem? Ciało upuszczone z pewnej wysokości porusza się w dół ruchem jednostajnie przyspieszonym. Prawda? Nieprawda! Deszcz przy powierzchni ziemi spada ze stałą, jednostajną prędkością kropli, zależną od jej wielkości (czyli masy). Jak to wszystko ze sobą pogodzić? Wbrew pozorom nie ma tu sprzeczności,brak jest tylko świadomości dodatkowych czynników, cichych założeń, które sprawią, że wszystko zacznie pasować.

Wróćmy do tematu. Zjawisko faz Księżyca ma rzekomo prostą przyczynę: Księżyc jest oświetlany przez Słońce.

Wynika z tego, że nów jest wtedy, gdy Słońce oświetla stronę Księżyca odwróconą od Ziemi, a pełnia, gdy stronę Księżyca widoczną z Ziemi. Pełnię każdy widział, nów zapewne nieliczni (trzeba patrzeć w miejsce, w którym znajduje się Księżyc, ale go nie widać). Szukając właściwej ilustracji trafiłem, o zgrozzzo, na stronę Wydawnictwa Edukacyjnego Wiking. Oto materiał z ich strony:

Skrót myślowy jest chyba zbyt duży. Obawiam się, że niektóre dzieci nie zapytają, jak to możliwe, że nów widać tylko w dzień. Rysunek składa się z symboli oraz pewnej umowy i trzeba umieć go czytać. Trzeba wiedzieć dużo więcej, niż wiedzą osoby, dla których jest przeznaczony. Brak na tym rysunku obserwatora, a to co widać, jest sprzeczne z informacją, którą ma przekazać. Z rysunkiem pełni wcale nie jest lepiej.

Czym się różni od schematu zaćmienia?

Uproszczenia nie dotyczą wyłącznie ilustracji, już na wstępie można przeczytać, że Każdej doby na niebie najlepiej widoczne są dwa ciała niebieskie: w dzień Słońce, w nocy Księżyc. To już jest brak szacunku dla odbiorcy tekstu, bo jest jawnie sprzeczne z doświadczeniem nawet małego dziecka. Problem nie dotyczy tego akurat wydawnictwa. Ich ilustracje oraz skróty myślowe i uproszczenia są tylko przykładem sposobu myślenia przeciętnego człowieka, a ten schemat powielany jest w każdym prawie opisie zjawiska faz Księżyca.

Weźmy, dla urozmaicenia, Wydział Fizyki Politechniki Warszawskiej i jego Multimedialne środowisko nauczania fizyki dla szkół ponadgimnazjalnych. Ilustracje opisujące zaćmienie zawierają często zaznaczenie promieni słonecznych nierównoległe, aby pokazać strefy cienia i półcienia:

W schemacie faz stosuje się jednak wyłącznie wiązkę równoległą. OK, ma to swoje uzasadnienie w przejrzystości rysunku zjawiska, ale jak, do licha, naprawdę świeci to Słońce?

Czepiam się. Przecież każdy zrozumie te umowne uproszczenia, komu to wyjaśniać?

Tymczasem szukając informacji o fazach Księżyca natrafiłem na forum http://www.zbawieniecom.fora.pl, a w nim na wątek Księżyc świeci własnym światłem! Nie dość, że osoby tam piszące nie rozumieją mechanizmu tego zjawiska, to na dodatek próbują pogodzić szczątkową szkolną wiedzę z Pismem. Oto skutki schematów nauczania (zakładam, że na forum piszą ludzie dawno po podstawówce, którym leży na sercu obietnica zbawienia). Wątek zaczyna się zadziwieniem:

Ilekroć spoglądam w niebo nie mogę się nadziwić jakim cudem Słońce miałoby oświetlać księżyc w taki sposób aby był on aż tak jasny. Wszyscy powtarzają jak mantre, że księżyc odbija światło pochodzące ze Słońca. Tego uczą w szkołach i nikt w zasadzie się nad tym za bardzo nie zastanawia. A pytania nasuwają się same i wnioski mogą być prostsze niż nam się wydaje. [tu publikowany jest schemat zaćmienia Księżyca z Wikipedii]
Tu się nic nie zgadza.
Jedym słowem gdy księżyc znajduje się w cieniu Ziemi wówczas jest..w pełni. Chociaż światło słoneczne bezpośrednio na niego nie pada.

Odpowiada moderator forum:

Temat księżyca zawsze mnie interesował i dziwił i nigdy nie mogłem znaleźć odpowiedzi na swoje dociekliwe pytania.
Uwaga Wiosny dodała jeszcze jedną wątpliwość co do wyjaśnień naukowych o Księżycu.
Czyli… jakim cudem Księżyc świeci tak jasno, kiedy go Słonce nie ‚widzi’!?
Ja mam drugie pytanie – równie interesujące.
Wielokrotnie obserwowałem Słonce i Księżyc i zawsze mnie dziwiły fazy księżyca.
Wiele razy widziałem Księżyc około 30-35 stopni ponad horyzontem a Słońce było jeszcze wyżej.
Dlaczego były widoczne fazy księżyca? Skoro absolutnie nic nie stało na przeszkodzie i Słońce świeciło pełnym blaskiem na Księżyc?
Dlaczego w tych samych sytuacjach czasami była kwadra a czasami była pełnia!
Dlaczego ruch Słońca nie przesuwa granicy cienia na księżycu?
Oficjalne wyjaśnienia ‚naukowe’ jakoś do mnie nie trafiają. Może nie jestem zbytnio wykształcony ale na jakimkolwiek modelu Ziemi, Księżyca i Słońca można by to doskonale wyjaśnić.
Ale jeszcze takiego modelu, który ukazywałby owe fazy w logiczny sposób nigdy nie widziałem.
Skoro takie zjawisko ma miejsce – z pewnością można ustawić globus, drugą kulę czyli Księżyc i źródło światła, czyli Słońce i można to wyjaśnić.
Ale… czy rzeczywiście można!?

Advertisements
Ten wpis został opublikowany w kategorii Księżyc i oznaczony tagami , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s