Przednaszeerze czyli jeszcze jedna grecka dygresja…


http://pl.wikipedia.org/wiki/Kwadratura_ko%C5%82a

Jakie problemy mieli starożytni Rzymianie? Jak zdobyć nowe tereny dla Imperium oraz jak je utrzymać. A starożytni Grecy? Kwadratura koła, potrójna sekcja trójkąta oraz podwojenie sześcianu[1]. To wystarczający powód, by nie zajmować się Rzymianami.


Myślę, że Rzymianie podziwiali Greków, zwłaszcza za umiejętności budowania machin wojennych. Potwierdza to fakt, że Rzymianom było bardzo przykro, gdy niechcący zabili Archimedesa, tym bardziej, że trudno w okresie zwanym PrzedNasząErą wyliczyć wielu rzymskich wynalazców i matematyków…

Mozaika początkowo datowana na czasy antyczne,
 obecnie uważana za XVIII kopię lub falsyfikat. 35 x 27 cm.
Städtische Galerie Liebieghaus, Frankfurt am Main, Niemcy.

Osiągnięcia Greków przetrwały opisane w ich dziełach, ale do naszych czasów dotrwały w odpisach, cytatach i wspomnieniach kolejnych badaczy. Gromadzone i powielane przez ich następców lub w miarę rozgarniętych zdobywców ocalały często w dużo późniejszych kopiach i tłumaczeniach lub niekompletnych fragmentach. O niektórych wiemy całkiem sporo, choć często są to informacje sprzeczne (Sokrates odradzał studiowania astronomii o ile wiedza ta nie przynosi bezpośredniego pożytku – nawigacja, rolnictwo, astrologia – choć Platon twierdził o nim coś zupełnie przeciwnego), o niektórych tyle tylko, by uważać ich za postacie historyczne. Wiemy, że niektórzy nauczali w swych szkołach, posiadali obserwatoria astronomiczne – ale czego nauczali konkretnie i jakie były wyniki ich obserwacji?

W historii nauki wiele jest dla mnie niejasnych miejsc. Prawdopodobnie wynika to z tego, że zbyt wiele spraw opisującym tamte czasy wydaje się oczywistych. Wiele wątków tak mocno utrwaliło się w świadomości, że powiela się informacje już nawet nieco skompromitowane, jak rycina Flammariona, nie doszukując się ani źródeł ani zweryfikowanych treści i znaczeń.

Skoro Grecy nie znali zera ani nawet ułamków, skąd takie ich zainteresowanie liczbą pi albo fi, skąd podstawy trygonometrii, która jest wyjątkowo ułamkowa? Z drugiej strony Grecy traktowali liczby w obliczeniach geometrycznych szczególnie: jak gdyby nie istniały one jako ilość, wartość, ale jako długość odcinka[2].

Szczerze mówiąc, to nie jestem w stanie ogarnąć kto jaką szkołę reprezentował i na którym szczeblu opisu różnych zjawisk stoi, kto był pierwszy i kto z wiedzy kogo korzystał (mam wrażenie że stoicy, perypatetycy, pitagorejczycy tworzyli identyczne polemiczne środowisko jak to robią współcześnie liczne małe partie polityczne). Utworzyłem nawet wykres czasu pięciu wieków p.n.e., by nieco ogarnąć rzecz chronologicznie, ale mam świadomość, że nie uwzględniłem wszystkich, których wkład w astronomię i fizykę należałoby uwzględnić. Obok są też zaznaczone wojny z Kartaginą, które wydaje mi się, że miały wpływ na zahamowanie nauki greckiej oraz kilka zjawisk, które mogły być wówczas obserwowane.  Pierwsze wieki naszej ery są ubogie w twórczość naukową, pojawiają się za to rzymscy badacze przyrody i filozofowie. Koniec świetności epoki greckiej nauki jest swego rodzaju pograniczem, poza które naukę przeprowadzić musieli przedstawiciele innych języków i kultur[3].

Filozofowie i badacze przyrody starożytnej Grecji

Jeśli by kto wolał w poziomie, to znalazłem na stronie www-history.mcs.st-andrews.ac.uk timeline/strzałkę czasu/pantarej* greckich matematyków, co na jedno wychodzi, bo większość zajmowała się przecież astronomią.

* niepotrzebne skreślić

Wykres zawiera gościnnie Hindusów (na czerwono) i Chińczyków (na niebiesko), co nie znaczy, że kontaktowali się z Grekami w celu wymiany poglądów. Ciekawie ogląda się to w małej skali – im bardziej stromy fragment, tym liczniejsze naukowe środowisko, ale by czytać – kliknijcie by powiększyć…


[1] Rozważając te problemy i nie tylko Grecy rozwinęli matematykę, dokonując wielu odkryć:

  • Zenon z Elei sformułował paradoksy związane z posługiwaniem się pojęciem nieskończoności jako liczbą.
  • Hipokrates z Chios rozwiązał problem podwojenia sześcianu za pomocą podwójnej proporcji a:x = x:y = y:b
  • Demokryt z Abdery obliczył objętość wielu brył (np. graniastosłupa).
  • Platon wynalazł dowód nie wprost.
  • Archytas z Tarentu rozwiązał za pomocą stożkowych problem podwojenia sześcianu.
  • Taeitetos z Aten skonstruował dwie z pięciu brył regularnych.
  • Arystoteles ze Stagiry zapoczątkował rozwój logiki formalnej i trygonometrii.
  • Euklides z Megary stworzył pierwszą aksjomatykę geometrii.
  • Archimedes z Syrakuz obliczył objętość kuli i wprowadził pojęcie środka ciężkości. Opracował też teorie dźwigni, wyporu, rzutu pionowego i ukośnego.
  • Apoloniusz z Pergii stworzył teorię krzywych stożkowych.

tetraktis

[2] Liczba 1 reprezentowała punkt, a większe liczby punktów tworzyły linie, płaszczyzny i bryły. Ukochana przez pitagorejczyków i magiczna była konstrukcja geometryczna piramidy zwana tetraktys (1 + 2 + 3 + 4 = 10). Wtedy wszystko było matematyką: muzyka była arytmetyką stosowaną, a astronomia – geometrią stosowaną. Oprócz tego właściwa arytmetyka i geometria stanowiły razem cztery dziedziny matematyczne, które przetrwały aż do czasów średniowiecznych uniwersytetów, na których je wykładano jako quadrivium.

[3] Podstawy nie tylko matematyki i astronomii, ale i wielu innych dziedzin nauki leżą w starożytnej Grecji. Gdyby zacząć wymieniać co wywodzi się z Grecji, lista byłaby pewnie równie długa, co lista towarów importowanych dziś z Chin. Mało kto jednak wie o tym, że Arabowie byli pośrednikami pomiędzy Europą a dużą częścią greckich tekstów (choćby Almagest czyli He mathematike syntaxis znane potem jako Ho megas astronomos Ptolemeusza, przetłumaczony w IX wieku na arabski jest głównym źródłem wiedzy o badaniach Hipparcha). Jako rozwinięcie tego wątku polecam publikacje Katedry Historii Filozofii UKSW dostępne w Repozytorium:


Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii dygresje, Historia, Pogranicza i pobocza, starożytni Grecy i oznaczony tagami , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s