Johannes i David Fabricius – konflikt pokoleń


http://zvjezdarnica.com/znanost/velikani/cetiri-stoljeca-promatranja-sunceve-aktivnosti/1271

Johannes Fabricius
(1587 – 1616)

David Fabricius był protestanckim (luterańskim) pastorem w Osteel we Wschodniej Fryzji. Ta część Fryzji pozostawała niezależnym hrabstwem aż do 1744 roku, potem włączona do Prus, obecnie znajduje się na terenie Niemiec przy granicy z Holandią. Oprócz obowiązków wobec parafii Fabricius zajmował się również obserwacjami astronomicznymi. Pasję tę dzielił również jego syn Johannes Fabricius. Pasję, ale nie poglądy…

Obserwacje te David Fabricius traktował bardzo poważnie, korespondując z Tychonem de Brahe i Johannesem Keplerem. Niezależnie od Keplera i Galileusza odkrył w 1604 roku supernową w gwiazdozbiorze Wężownika, zwaną popularnie gwiazdą Keplera, ponieważ to on pierwszy opublikował jej obserwację (De Stella nova in pede Serpentarii – Nowa gwiazda na stopie Wężownika) . Wcześniej, w 1596 roku odkrył gwiazdę zmienną Mira Ceti (omikron) w gwiazdozbiorze Wieloryba (Cetus) – w połowie odległości pomiędzy Menkar (alfa Wieloryba) i Baten Kaitos (zeta Wieloryba). Odkrył ją przypadkiem, przy okazji obserwacji Merkurego, szukając gwiazdy odniesienia. Wtedy jeszcze nie została tak nazwana – Mira Stella  czyli Cudowna Gwiazda pochodzi podobno od Heweliusza (1662 – Historiola Mirae Stellae), który prowadził jej obserwacje  przez kilkanaście lat (1648-1662). Sam zaś okres zmienność  określił już w roku 1639 Johann Holwalda. Gwiazda ta ma ponadto ogon jak kometa – widoczny tylko w świetle ultrafioletowym.

http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Kepler_Drawing_of_SN_1604.png&filetimestamp=20101022160617

Oryginalny rysunek Johannesa Keplera przedstawiający lokalizację stella nova (SN1604),- oznaczona jest na prawej stopie Asklepiosa literą N.

Jego najstarszy syn, Johannes Fabricius (Johannes Faber) studiował medycynę – w Helmstedt, potem w Wittenbergii, a w końcu od 1609 roku na Uniwersytecie Lejdejskim w Holandii. Syn również zajmował się astronomią i nie mógł przeoczyć wieści o nowym wynalazku – lunecie, chociaż nikt początkowo nie wiązał tego instrumentu z obserwacją nieba. Spotkał tam  Rudolpha Snel van Royan – profesora matematyki, który badał działanie teleskopu (to jego syn – Willebrord Snell (Snellius) – odkrył w 1621 roku prawo Snella, odkryte wcześniej przez zbyt skromnego Thomasa Hariota…
Bardzo prawdopodobne, że stamtąd właśnie przywiózł ojcu taki instrument i za jego pomocą 9 marca* 1611 roku obydwaj obserwowali z uwagą tarczę Słońca. Odkrytą na tarczy Słońca plamą byli ogromnie zaskoczeni, ponieważ było to całkowicie nowe zjawisko. Plama widoczna była również następnego dnia! Hermann Korte, profesor socjologii na Uniwersytecie w Hamburgu uważa, że ojciec mógł mieć o wiele większe trudności w zaakceptowaniu zjawiska obserwacyjnego niż jego syn (pisze o tym w David und Johannes Fabricius und der Roman meines Vaters). Aby zrozumieć znaczenie tego odkrycia, należy uświadomić sobie, że były to czasy, gdy wciąż jeszcze obowiązywał geocentryczny plan świata, a wykładnią praw przyrody były pisma starożytnych filozofów. Badacze szybko przeszli z bezpośredniej obserwacji (która choć prowadzona w czasie wschodu i zachodu, okazała się jednak uciążliwa i niebezpieczna dla oczu) do stosowania czegoś w rodzaju camera obscura czyli rzutowania obrazu na ekran. Również inni badacze zmieniali swe metody w podobny sposób. Dzięki temu uniknęli ślepoty, nawet zakładając, że lunety dawały bardzo małe pole widzenia. W czasie następnych miesięcy i wielokrotnych obserwacji zauważył ruch plam, sugerujący wg niego na obrót Słońca wokół własnej osi.

http://www.astb.se/cassiopeiabloggen/?p=11569

Joh. Fabricii Phrysii De Maculis in Sole observatis, et apparente earum cum Sole conversione, Narratio, etc. Witebergae, Anno M.DC.XI. – karta tytułowa dzieła Johannesa Fabriciusa

W tym samym roku Johannes Fabricius opublikował informację o obserwacjach (Joh. Fabricii Phrysii De Maculis in Sole observatis, et apparente earum cum Sole conversione, Narratio, etc. Witebergae, Anno M.DC.XI.) i tą pracą zajął pierwszeństwo odkrywcy w historii nauki. Opublikowana praca nie zyskała popularności w jego czasach i została ponownie odkryta i opublikowana w 1723 roku. Rok po tym fakcie Johannes zmarł, nie mógł więc upomnieć się o swoje prawa w trakcie polemiki Galileusz – Scheiner. Może nie zadbał właściwie o reklamę – nie miał mecenasa jak pozostali, który mógłby zwrócić uwagę wpływowych osób na tę publikację, a jego dość kwiecisty język przeszkadzał w jasności przekazu.

David Fabricius, wbrew własnym obserwacjom i poglądom własnego syna, nie wierzył, aby plamy świadczyły o obracaniu się Słońca. Nieporozumienia z ojcem wynikające ze sporu na temat natury plam słonecznych mogły być również przyczyną pewnej nieufności Johannesa wobec własnych wniosków. W grudniu 1611 roku, David Fabricius szukając poparcia w swych poglądach pisał do Michaela Maestlina (dawnego nauczyciela Keplera). Ani ojciec, ani syn nie uczestniczyli w latach 1612 – 1613 w debacie na temat plam słonecznych, Johannes zmarł w 1615 lub 1616 roku. Ojciec zginął tragicznie niedługo potem – podobno zabity łopatą przez człowieka, którego oskarżył z ambony o kradzież gęsi. Johannes Fabricius czasami opisywany jest pod nazwiskiem Goldsmid, ale nie wiem, dlaczego – nigdzie nie znalazłem przyczyny używania tego nazwiska.

* Często można natrafić na zapisy, wg których Fabricius obserwował plamy słoneczne 27 lutego 1611. Jest to data w systemie juliańskim odpowiadająca dacie 9 marca w systemie kalendarza gregoriańskiego, który wtedy jeszcze się nie przyjął we Wschodniej Fryzji.

Advertisements
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia, plamy słoneczne (sunspots) i oznaczony tagami , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s