Christoph Scheiner – w obronie tradycji


http://opolskie.regiopedia.pl/zdjecie/christoph-scheiner-57579

Christoph Scheiner
(1573 – 1650)

Trzy dni przed Fabriciusem jezuici Christoph Scheiner oraz Johann Baptista Cysat także obserwowali plamy na Słońcu. W tym wydarzeniu jeszcze bardziej widać niezwykłość plam i charakter ówczesnego światopoglądu.  „Nie czyńcie publicznie z siebie głupców, lecz dajcie się przekonać, że jest to tylko błąd Waszych oczu lub Waszych lunet” – miał zgromić ich przełożony zakonu według przekazu Lorenza Wöckela w „Populäre Vorlesungen über die Sternkunde” z 1844 roku (str. 168).

W tym czasie Scheiner pracował w Ingolstadt, nauczając matematyki, fizyki, astronomii i hebrajskiego. Nie mając poparcia u zwierzchnika, a czując wagę odkrycia, Scheiner poinformował o sprawie Marco Velsero, mecenasa Scheinera jak i Galileusza, który w 1612 wydrukował jego listy Tres epistolae de maculis Solaribus pod pseudonimem Apelles, by nie przysporzyć mu kłopotów z powodu nieposłuszeństwa. W 17-wiecznej Europie wierzono, że nie tylko Ziemia stanowi centrum wszechświata, ale także uznawano boską strukturę nieba, gdzie ciała astronomiczne to idealne kule, poruszające się po doskonałych kręgach. Akceptując plamy na Słońcu bezpośrednio podważano ten ideał, to jakby atak na cud świata Bożego.

http://brunelleschi.imss.fi.it/telescopiogalileo/etel.asp?c=50428

CHRISTOPH SCHEINER, Tres epistolae de maculis Solaribus, Augsburg, 1612
Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze, B.R. 178

Scheiner, opierając się na starym schemacie universum doszedł do wniosku, że obserwuje planety na tle tarczy słonecznej. Nie powinno to dziwić – plamę na Słońcu zaobserwował nieświadomie Kepler, jeszcze przed wynalezieniem lunety, interpretując zjawisko jako tranzyt Merkurego na tle tarczy słonecznej, a po odkryciu czterech satelitów Jowisza można było przyjąć istnienie dalszych planet. Taki fakt nie burzył arystotelesowskiej konstrukcji. Galileusz, który skłaniał się do teorii kopernikańskiej odpowiedział mu (1613) również w formie trzech listów, przedstawiając własną hipotezę. Był to początek tej naukowej korespondencji.

http://galileo.rice.edu/sci/observations/sunspots.html

„Helioscopium” przyrząd skonstruowany i używany przez Scheinera do obserwacji plam słonecznych

W 1624 Christoph Scheiner przeniósł się z uniwersytetu w Ingolstadt do Collegio Romano.  Dopiero po licznych kolejnych obserwacjach uznał plamy jako obiekty na powierzchni Słońca, co opisał w obszernej pracy (800 stron ilustrowanych miedziorytami) Rosa Ursina w 1630 roku. Wykorzystał również swoje dokładne obserwacje, by z nich wywnioskować , że oś obrotu Słońca jest nachylona względem płaszczyzny ekliptyki (tj. płaszczyzna orbity Ziemi wokół Słońca). Do swych badań nie używał typowego prototypu teleskopu, ale skonstruowany przez siebie helioskop. Potem wyposażył go w mechanizm umożliwiający ruch w dwu osiach obrotu, by umożliwić ciągłe i dokładne obserwacje nieba. Używał własnoręcznie szlifowanych soczewek ze specjalnego, barwionego szkła. Dzięki obserwacji plam, jako pierwszy obliczył czas obrotu Słońca wokół własnej osi. Rosa Ursina zawiera rysunki plam na Słońcu wykonane w kolejnych rzutach chronologicznych, jest to zupełnie odmienne podejście niż u innych obserwatorów.

W 1629 r. tak zwane „halo Scheinera”, rzadkie zjawisko atmosferyczne, wywoływane prawdopodobnie przez „ośmiościenne kryształki lodu”

http://www.europeana.eu/portal/record/08535/39B0CBBFE2E17561D1165CCDD3A44EFC57FD8FAA.html?start=2

Siedem Słońc Rzymu czyli zjawisko nazwane na cześć obserwatora jako Halo Scheinera

Scheiner opublikował następujące prace (nie tylko z zakresu obserwacji słonecznych, prowadził bowiem dość obszerne badania naukowe, był on również wynalazcą pantografu):

Scheiner ostatecznie osiadł w Nysie, która w tym czasie przeżywała ogromny rozkwit, od 1526 roku należała do Habsburgów. W tym samym czasie przenieśli się tam również biskupi wrocławscy w obawie przed reformacją na Dolnym Śląsku, miasto zyskuje więc kolejne przywileje gospodarcze i prawne i zyskuje tytuł Śląskiego Rzymu. W mieście istniało już rozwinięte szkolnictwo ,ale powstanie kolegium Carolinum wiąże się z przybyciem do Nysy jezuitów w roku 1622. Biskup wrocławski arcyksiążę Karol Habsburg otworzył w 1624 roku szkołę zakonną – seminarium św. Anny. Christoph Scheiner został pierwszym rektorem szkoły. Już w Nysie zajmował się badaniami nad akomodacją oka (1619). Niewykluczone, że trudne do zidentyfikowania pomoce naukowe z zakresu fizyki, jakie znaleziono w piwnicach Carolinum, pochodzić mogą jeszcze z jego czasów. Wykonany przez Scheinera pantograf wraz z lunetą jeszcze do 1945 roku znajdował się na terenie szkoły. Pod koniec 1624 roku Scheiner opuœścił Nysę i udał się do Rzymu, gdzie do 1633 roku wykładał w Collegium Romanum. Jego powrót do Nysy uniemożliwiła panująca w mieśœcie zaraza. Powrócił dopiero w 1639 r. i pozostał tam już do końca. Scheiner zmarł w Nysie w 1650 roku. Jego szczątki nigdy nie zostały odnalezione, mimo że najbardziej prawdopodobny wydaje się fakt, że spoczęły w kryptach przyległego do szkoły kościoła jezuitów.

W rozprawie Il Saggiatore z 1623 roku będącą polemiką na temat natury komet z Orazio Grassi – jezuitą z Collegio Romano – Galileusz uczynił dygresję na temat roszczenia sobie pierwszeństwa przez niektóre osoby (nie wymieniając nikogo z nazwiska) do obserwacji zjawisk astronomicznych. Niezależnie od tego, kogo miał na myśli, Scheiner odczytał te uwagi jako skierowane przeciwko niemu. Mimo to, atakując Galileusza na kartach Rosa Ursina, zgodził się z nim, że plamy są zjawiskiem na powierzchni Słońca lub w jego atmosferze oraz, że ich ulotna natura jest jednak argumentem na niedoskonałość obrazu Słońca.

Najbardziej kontrowersyjne jest ostatnie jego dzieło: Prodromus pro Sole mobili, które zostało wydane w Pradze w 1651 roku, rok po jego œśmierci. Skoro w Rosa Ursina uznał przynajmniej niektóre argumenty Galileusza, to co skłoniło go do pracy nad traktatem polemizującym z podstawą założeń – teorią heliocentryczną? Czy miała na to wpływ Inkwizycja, presja zakonu jezuitów? Prodromus pro sole mobili et terra stabili contra Academicum Florentinum Galilaeum a Galilaeis czyli traktat o ruchomym słońcu i nieruchomej ziemi przeciw florentyńskiemu akademikowi Galileuszowi jawnie powraca do pierwotnych poglądów. Praca ta pozostała praktycznie nieznana i nie miała wpływu na wynik polemiki pomiędzy zwolennikami obydwu modeli kosmologii.

http://www.e-rara.ch/zut/content/titleinfo/765922

Prodromus pro sole mobili et terra stabili contra Academicum Florentinum Galilaeum a Galilaeis / R.P. Christophoro Scheinero
– ostatnia obrona starego modelu świata

P.S.

Osoba Scheinera jest przedstawiana w źródłach internetowych bardzo niejednoznacznie. Wikipedia podaje: Osiadł w Nysie, gdzie pozostał przez resztę życia i został tam pochowany.  Jako zwolennik teorii Kopernika musiał używać pseudonimu. Napisał kilka książek, w tym Rosa Ursina. Z bardziej obszernych tekstów wynika, że po 5 latach pobytu w Nysie na 15 lat powrócił do Rzymu i ostatnie 11 lat przebywał znowu w Nysie. Przeglądając reprinty jego dzieł nie zauważam nigdzie pseudonimu, ale jawnie: Christophoro Scheiner.

Z kolei serwis Opoka podaje: Dokonał tego [obserwacji plam słonecznych] nieco później od Galileusza i od niego niezależnie — jeden obserwował Słońce z Niemiec, drugi z Włoch, nie informując się wzajemnie o swych pracach. Niemiec jako pierwszy przeprowadził systematyczne badania zjawiska i odkrył charakterystyczne jego cechy. Jak to się ma do polemicznej korespondencji z Galileuszem?

Reklamując dalej książkę Riaza Morales José Maria SJ, „KOŚCIÓŁ I NAUKA, Konflikt czy współpraca?” (w przekładzie Szymona Jędrusiaka, WAM, 2003) podaje: Scheinerowi „zawdzięczamy wprowadzenie metod heliofizycznych do obserwacji… Jego długie, wieloletnie obserwacje wytrzymują porównanie z najnowszymi rezultatami badań. Widać w nich przebłyski prawdziwego geniuszu, są to osiągnięcia na trwałe zapisane na kartach heliofizyki”. „Trafnie opisuje różne części plam słonecznych, ich ewolucję, okresy pojawiania się i znikania; potwierdza też średni czas rotacji Słońca — około 27 dni

Kościołowi wciąż bardzo zależy, by wyprzeć złe wrażenie po skazaniu Galileusza za swoje poglądy…

This slideshow requires JavaScript.

Źródła:

Advertisements
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia, plamy słoneczne (sunspots), Scheiner Christoph i oznaczony tagami , , , , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s