chińskie starożytne obserwacje astronomiczne


Już dawno temu ludzie zauważyli, że Słońce i Księżyc czasami nagle tracą blask. Ponieważ nie byli w stanie zrozumieć przyczyny tych zjawisk, obawiali się, że jasność może już nie wrócić i nastąpi koniec świata. Zjawiska te wzbudzały w nich lęk, respekt i potrzebę zapobiegania im, a stąd chęć wpływania na istoty, które tym rządzą. Budziły również ciekawość.

http://www.britannica.com/bps/media-view/95513/1/0/0

Chiński tekst z astronomicznego traktatu zawartego w Hou Han Shu ("Historia późniejszej dynastii Han"), zawiera opis dwu zaćmień Słońca z roku 118 i 120 naszej ery.
Opis drugiego zaćmienia z 18 stycznia 120 roku podaje, że zaćmienie "było prawie całkowite, a na Ziemi stał się wieczór " (większe znaki).
F. Richard Stephenson

Właśnie z tego powodu, starożytni Chińczycy zaczęli obserwować zaćmienie Słońca i Księżyca, rejestrując czas i rozmiar przysłonięcia, starając się odgadnąć przyczynę zaćmień. Najwcześniejszy chiński zapis o zaćmieniu słonecznym, który można zweryfikować, pojawia się w postaci napisu na kości  i pochodzi z czasów panowania dynastii Shang. Na podstawie obliczeń potwierdzono, że takie zaćmienie faktycznie miało miejsce 26 maja 1217 p.n.e. Zapisy księżycowych zaćmień sięgają jednak jeszcze wcześniejszych czasów. Zapisy na kościach i skorupie żółwia z 14 i 13 wieku p.n.e. zawierają zapis obserwacji pięciu zaćmień księżyca. Nie była to astronomia w naszym rozumieniu. Obserwacje nieba miały służyć celom praktycznym – wskazywać właściwy czas dla decyzji, ich słuszność. Przy okazji rozwoju astrologii wiedza astronomiczna nie mogła jednak zostać w tyle. Chińscy astronomowie podkreślali ścisły związek między niebem a ziemią. Uważali, że wydarzenia w niebie zapowiadają podobne na Ziemi. Na przykład, nowe zjawiska, takie jak supernowe, sygnalizowały istotne zmiany na Ziemi (wybuch supernowej, w Astrologicznej Kronice Hou Han Shu z 185 r. n.e.). Także supernowa, która utworzyła Mgławicę Kraba w 1054 r. jest przykładem „gwiazdy-gościa”, zauważonej przez chińskich astronomów, a nie odnotowanej przez współczesnych im Europejczyków.

Starożytne rejestry występowania zjawisk takich jak supernowe czy komety są niekiedy używane nawet we współczesnych badaniach astronomicznych. Chińczycy opracowali szczegółową mapę nieba, w której Droga Mleczna była odpowiednikiem Huang He – Żóltej Rzeki. Analizowali barwę i stopień zaćmień, kształt komet, ustawienia planet. W 635 p.n.e.  pojawia się pierwsza wzmianka o obserwacji kierunku ogona komety – zawsze od Słońca, w 240 p.n.e. chińscy astronomowie rejestrują wizytę komety Halleya.

http://www.nasa.gov/mission_pages/deepimpact/media/f_ancient.html

Tekst na jedwabiu pochodzący z III wieku p.n.e. - Mawangdui opisujący kształty ogonów komet i zależne od tego możliwe wydarzenia
Image credit: NASA/JPL

Pytania do wyroczni były kierowane za pomocą napisów na skorupach żółwi lub kościach. Inskrypcje na kościach z dynastii Yin (drugie tysiąclecie p.n.e.) zawierały rejestry zaćmień i gwiazd nowych. Szczegółowe zapiski astronomicznych obserwacji były przechowywane od około VI wieku p.n.e., aż do XVII w. Chińscy astronomowie byli w stanie precyzyjnie przewidywać nadejścia komet i zaćmienia.

http://www.astro.uni.wroc.pl/ludzie/mrozek/popularyzacja/2009_pekin/astronomia_chinska.pdf

„W dniu Jisi, siódmym dniu miesiąca, wielka nowa gwiazda pojawiła się
obok gwiazdy Ho (14 wiek p.n.e.)”
Opisana tu gwiazda Ho to Antares w gwiazdozbiorze Skorpiona

Żyjący w IV wieku p.n.e. Shi Shen wyznaczył pozycje 121 gwiazd, odnotował obserwacje plam na Słońcu, współczesny mu Gan De jest autorem pierwszej zachowanej obserwacji Jowisza, wyznaczył też okresy orbitalne planet. Obaj przyczynili się to budowy zegara słonecznego typu armilarnego (sfera armilarna). Ten typ zegara jest wykreślony na wewnętrznej stronie półcylindra o osi równoległej do osi Ziemi. Gnomon również pokrywa się z osią cylindra. Linie godzinowe, które oznaczają one kąt godzinowy Słońca są rozmieszczone równolegle do siebie. Linie deklinacji są równoległymi okręgami, przecinającymi linie godzin pod kątem prostym. Zegar jednocześnie jest modelem sfery niebieskiej.

http://www.shadowspro.com/help/po/polarcylindricalsundial2.html

Schemat sfery armilarnej

W 52 p.n.e., Geng Shou-chang dokłada koło równikowe, a w 84 n.e., Fu An i Jia Kui dodają koło ekliptyki (wschodnia dynastia Han 23-220 r.)
Zhang Heng (78- 139 n.e.) określił kąt między ekliptyką a równikiem na 26o5’,  skatalogował 2,5 tysiąca gwiazd. Dodał do sfery armilarnej ostatnie koła – horyzont i południki (125 r.).

http://thechinatourism.com/2011/07/06/zhang-heng-and-the-seismograph/

Jedna z chińskich sfer armilarnych.

Zhang Heng tak wyjaśnił zjawisko zaćmienia Księżyca: „Słońce jest jak ogień (Yang), a Księżyc jak woda (Yin). Ogień daje światło, a woda odbija je. Stąd jasność Księżyca pochodzi od odbijania światła słonecznego, a ciemność Księżyca bierze się z przesłaniania Słońca. Strona zwrócona do Słońca jest jasna, a odwrócona –ciemna. Planety także mają naturę wody i odbijają światło. Światło dobywające się ze Słońca nie zawsze dociera do Księżyca będąc nieraz przesłaniane przez Ziemię – to nazywa się ‚an-xu’, zaćmienie Księżyca. Kiedy podobnie staje się z planetą mówimy o przesłanianiu; kiedy Księżyc przecina drogę Słońca dochodzi do zaćmienia Słońca”.

Zhang Heng jest także twórcą sejsmografu. Uważał, że gwiazdy są sztywno umieszczone na sklepieniu nieba, ale potem Yi Xing (683-727 r.) odkrył ruchy własne gwiazd.

http://history.cultural-china.com/en/50H159H617.html

Sejsmograf na podobieństwo tego, który skonstruował Zhang Heng, rekwizyt bardzo popularny nie tylko jako ozdoba ogrodu.

http://granitestudio.org/2008/03/01/the-historical-record-for-march-1-2008-zhang-hengs-seismometer/

Schemat budowy

Podczas gdy astronomowie cywilizacji Zachodu z epoki renesansu spierali się w 1615 roku o pierwszeństwo odkrycia plam na Słońcu, chińscy astronomowie mieli zgromadzone liczne zapisy wystąpień plam obejmujące okres dwóch tysięcy lat. Najwcześniejsze zapisy plam słonecznych zostały wykonane w 28 roku p.n.e. przez chińskich astronomów w okresie panowania cesarza Cheng z dynastii Han. Od tego momentu aż do końca panowania dynastii Ming  w połowie 17 wieku, chińskie materiały historyczne zawierają informacje o obserwacji ponad 100 plam słonecznych.

http://www.astro.uni.wroc.pl/ludzie/mrozek/popularyzacja/2009_pekin/astronomia_chinska.pdf

Rękopis cesarza Renzonga z dynastii Ming
„Esej o znakach astronomicznych i meteorologicznych” z 1425 r.

Ponadto opisują też inne zjawiska dotyczące Słońca, takie protuberancje i blask korony słonecznej. Pierwszy zapis słonecznych protuberancji został znaleziony na skorupie żółwia i opisuje „trzy płomienie zjadające kawałek Słońca”. Według statystyk, plamy pojawią się w cyklu co 11 lat, co jest zgodne ze starożytnymi chińskimi dokumentami i po raz kolejny świadczy o tym, że zapisy obserwacji plam słonecznych wykonane przez starożytnych Chińczyków stanowią bardzo cenne źródło wiedzy astronomicznej.

http://www.webexhibits.org/calendars/calendar-chinese.html

kości wyroczni z epoki dynastii Shang (1800 - 1200 p.n.e.)
Z inskrypcji na kościach wynika, że pod koniec XIV wieku p.n.e. za panowania dynastii Shang przyjęto długość roku słonecznego jako 365¼ dni a księżycowego 29½ dni. W ówczesnym kalendarzu Shang były ustalone pory roku i fazy Księżyca, ale kalendarz chiński jest o wiele bardziej złożony niż w naszym systemie rachuby czasu.

Warto wspomnieć również o jednym z astronomów XIII wieku -Guo Shoujing (1231 – 1316r.), który stanowił 27 obserwatoriów w Chinach Na początku panowania dynastii Yuan(1279-1368 r.) w roku 1279 wraz z Wang Xuni  rozpoczął budowę obserwatorium w Pekinie. W 1442, we wczesnym  okresie panowania dynastii Ming(1368-1644 r.) w pobliżu zbudowane zostaje nowe obserwatorium, które przetrwało do dziś.

http://www.astro.uni.wroc.pl/ludzie/mrozek/popularyzacja/2009_pekin/astronomia_chinska.pdf

Na początku panowania dynastii Yuan(1279-1368 r.) w roku 1279 Wang Xun i Guo Shoujing budują obserwatorium w Pekinie.

Wyznaczył długość roku na 365.2425 dni (stanowi to różnicę 16 s w stosunku do współczesnej wartości; porównywalna dokładność w Europie została osiągnięta dopiero 300 lat później przy okazji reformy kalendarza), zbudował równikowe torquetum, Udoskonalił chiński gnomon pozwalający określić wysokość i kąt Słońca.

Kalendarz chiński (Chinese calendar)
www.yunnantour.net

Advertisements
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia i oznaczony tagami , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „chińskie starożytne obserwacje astronomiczne

  1. Pingback: 20 marca nastąpi zaćmienie Słońca | Alterfeed.pl

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s