1185 – pierwsze obserwacje protuberancji słonecznych


W roku 1185 pojawił się pierwszy zapis obserwacji protuberancji. Są one zazwyczaj widoczne podczas zaćmień w postaci włókien lub bloków dość wyraźnych na tle korony.
Jednym ze świadków zjawiska, wciąż jednak tylko przypadkowym, był kniaź Igor. Motyw ten jest bardzo popularny w literaturze i sztuce dawnej Rosji.

http://hrono.ru/dokum/1100dok/slovo0.php

Kniaź Igor
rys. Igor Głazunow
(Князь Игорь. Худ. И Глазунов)

Za pierwszy jednoznaczny opis protuberancji przyjmuje się zapis w Latopisie Ławrientiewskim*  z dnia 1 maja 1185 (rok 6694 kalendarza bizantyjskiego) opisujący zaćmienie Słońca:

„Pierwszego dnia maja, w dzień Świętego Proroka Jeremiasza, we środę, podczas służby wieczornej, widoczny był znak na słońcu i stała się taka ciemność, że widoczne były gwiazdy jarzące się na zielono, a słońce stało się jak księżyc, a z jego rogów jakby wydobywały się płomienie. Straszne jest człowiekowi widzieć boże znaki”.

A jeśliby kto chciał w tekst zbliżony bardziej do oryginału, to proszę:

Лаврентьевская:
6694 (1186) „Мьсяця мая въ 1 день, на память святаго пророка Iеремия, въ середу на вечерни, бысть знаменье въ солнци, и морочно бысть велми, яко и звьзды видьти, человькомъ въ очью яко зелено бяше, и въ солнци учинися яко мьсяць, изъ рогъ его яко угль жаровъ исхожаше: страшно бе видети человекомъ знаменье божье”.

Oprócz zapisów w latopisie Ławrientiewskim podobne opisy tego zdarzenia znajdują się także w innych latopisach (Nowogrodzka, Twerska, Nikonowska) oraz w „Słowie o wyprawie Igora”. Prawie wszystkie opisują całkowite zaćmienie słońca. W „Słowie…” opisane jest częściowe – nad brzegiem Donu, gdzie akurat stacjonowały wojska kniazia przed wymarszem na Połowce, możliwe do obserwacji było jedynie częściowe: „Wówczas Igor spojrzał na słońce i ujrzał jak cień okrywa wszystkie jego wojska – „Тогда же Игорь воззрь на свьтлое солнце и виде отъ него тьмою вся своя воя прикрыта”.   Niektóre latopisy błędnie podają rok 1186, datę można jednak określić bez tabel astronomicznych – w roku zaćmienia wskazano Wielkanoc przypadającą 21 kwietnia. Kolejni kronikarze wyprawy Igora, opierając się na latopisach, opisują błędnie obserwowane z brzegu Donu pełne zaćmienie. Najciekawszy szczegół występujący w tych zapisach, to płomienie wystające z rogów przysłoniętego słońca. Ta informacja ma znaczenie dla astronomii, gdyż wskazuje na tak duże protuberancje, że mogły być widoczne jeszcze przed momentem całkowitego zaćmienia, gdy „słońce stało się księżycem”. Ławrientiewska latopis najwierniej oddale obraz protuberancji, gdyż ułożone chronologicznie opisy języków ognia wystających z rogów księżyca są oddawane za pomocą różnych słów.

Staroruskie latopisy zawierają wiele opisów zjawisk astronomicznych. D. O. Swiatski** w swej pracy „Zjawiska astronomiczne opisane w ruskich latopisach z naukowego, krytycznego punktu widzenia” zidentyfikował obserwacje 49 zaćmień słońca, 36 księżyca, 37 komet, 21 deszczów meteorów, 2 plam słonecznych i 20 zórz polarnych.

* Latopis Ławrientiewski – Лаврентьевская летопись (w języku rosyjskim jest to słowo rodzaju żeńskiego) – Latopis Laurentego kontynuowany potem pod nazwą Latopis Suzdalski to staroruski  zbiór kronik opisujący dzieje państwa ruskiego od czasów najdawniejszych do początku XII wieku. Jest to najstarsza zachowana wersja odpisywanego i kontynuowanego przez wieki staroruskiego latopisu „Powieść minionych lat” (pełna nazwa: Oto powieść minionych lat, skąd wyszła ziemia ruska, kto był najpierw księciem w Kijowie i skąd ziemia ruska powstała).

http://lmkn.narod.ru/mirzoev/mirzoev_pic.html

Pierwsza strona - tytułowa Latopisu Ławrientiewskiego
Лаврентьевская летопись

Odpis wykonał około 1377 roku z zaginionego oryginału z 1305 roku przez mnich Laurenty z Niżnego Nowogrodu dla księcia suzdalskiego Dymitra Konstantynowicza. Perła literatury rosyjskiej na miarę naszego Galla Anonima czy Kadłubka.
Ciekawostką kronik staroruskich jest datowanie. Powszechnie używany był wówczas kalendarz bizantyjski, w którym początek roku przypadał na 1 września, a lata liczone były od stworzenia świata, które nastąpiło w 5509/5508 roku p.n.e. (wg naszego kalendarza), a wyliczone na podstawie pokoleń opisanych w Biblii (np. od Adama do potopu minęło 2242 lata).  Dalsza rachuba lat liczona odstępami pomiędzy lokalnymi wydarzeniami historycznymi nie jest jednak ścisła i uwzględnia się wiele materiałów odrębnych do ustalania rzeczywistych dat opisywanych wydarzeń. W tym czasie panowała przynajmniej zgodność dat – 1 maja był 1 maja. Po reformie kalendarza (wprowadzenie gregoriańskiego w miejsce juliańskiego) nie było już tak łatwo.

Latopisy mają swoje korzenie w dworskich i klasztornych zapiskach, prowadzonych na bieżąco prawdopodobnie od X wieku. Autorzy latopisów  korzystali często z wcześniejszych ksiąg i dostępnych im dokumentów, ale również podań i legend, można więc stwierdzić, że jest to w pewnym sensie praca zbiorowa…

**Д.О.Святский, „Астрономические явления в русских летописях с научно-критической точки зрения”, C.-П., 1915
Sviatsky, D. 1923, Astronomy in the Russian Chronicles, Journal of the British Astronomical Association.

Pokaz slajdów wymaga JavaScript.

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia i oznaczony tagami , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „1185 – pierwsze obserwacje protuberancji słonecznych

  1. Pingback: czy Hipparchos oglądał zaćmienie Słońca? | ⊙,Słońce,Sol,Sun,Солнсе,Sonne,Soleil,Ήλιου

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s