plamy słoneczne – pierwsze obserwacje


Plamy na Słońcu są łatwe do obserwacji – zaraz po zaćmieniach, są najstarszymi obserwacjami dotyczącymi samego Słońca. Pierwsze informacje pochodzą z Chin z okresu panowania dynastii Shang (1600 p.n.e. – 1046 p.n.e.). Duże plamy można zobaczyć gołym okiem. Mgły, w miarę jednorodne chmury lub burze piaskowe może nie są zbyt dobrym filtrem, ale skutecznie rozpraszają jaskrawe światło słoneczne, by taka plama stała się dostrzegalna. Nie przypominam sobie, by istniało w przyrodzie coś ułatwiające patrzenie na Słońce, ale pomysłowość człowieka jest ogromna.

Najstarsza chińska księga filozoficzna Yijing (I Ching – 易經) zwana Księgą Przemian należy do kanonu taoizmu i konfucjanizmu. Była ona w starożytnych Chinach używana do planowania wszystkich ważnych przedsięwzięć, przewidywania ich pomyślności oraz tłumaczenia snów za pomocą 64 heksagramów. Księga Przemian zawiera informację o obserwacji plam słonecznych: „dou” jest postrzegana w słońcu i „mei” widać w słońcu. Z kontekstu wynika, że słowa „dou” i „mei” opisują przyciemnienie lub zaciemnienia, bogactwo i wieloznaczność tego tekstu zawsze traci przy tłumaczeniu, a przeznaczenie tego tekstu wymaga wyjątkowej czujności przy interpretacji (dou istniejące w chińskim w około 70 piktogramach i tylu znaczeniach i brzmieniach znaczy również fasolkę lub groszek).
Bardziej konkretne notatki chińskich i koreańskich astronomów czy też astrologów wspominają o plamach na Słońcu przy okazji różnych prognoz na życzenie cesarzy. Chociaż niekompletne i nieregularne obejmują okres obserwacji z prawie 2 tysięcy lat.

W IV wieku p.n.e. Shi Shen (石申 Shí Shēn) obserwowane plamy słoneczne interpretował jako rodzaj zaćmienia rozchodzącego się ze środka tarczy słonecznej. Dużo później w czasie panowania dynastii Han zarejestrowano wiele wystąpień tego zjawiska i dopiero wtedy poprawnie zinterpretowano je jako cechę samego Słońca a nie zjawiska na jego tle (tzw. gościnne gwiazdy – ciekawe, że kiedy Galileusz po raz pierwszy zaobserwował je w 1611 roku, wśród astronomów panowało wówczas podobne przekonanie co do ich natury. Jezuita Scheiner, który w tym samym czasie obserwował plamy słoneczne i opublikował swoje wyniki w 1612 sądził, że to rodzaj małych planetoid krążących wokół Słońca).

plama słoneczna - relacja z epoki dynastii Ming

On Sunspots
By Galileo Galilei, Christoph Scheiner, Eileen Reeves, Albert Van Helden
University of Chicago Press, 30.10.2010 - 418

Liczne obserwacje zawarte są w tekstach historycznych, począwszy od Teofrasta (Θεόφραστος ο Ερέσιος), chociaż nie tak bogate jak przedteleskopowe zapisy obserwacji na Dalekim Wschodzie, szczególnie w oficjalnych rejestrach chińskiego cesarstwa i aktach sądowych. Teofrast, uczeń Arystotelesa, w IV wieku p.n.e. w swym dziele De Signis Tempestatum opisał ciemne plamy na Słońcu jako ślad deszczu. O plamach widocznych 15 marca A.D. 807 wspominał również  Adelmus – opat Malmesbury, a potem biskup Sherborne, wg jego relacji pozostawały widoczne przez osiem dni.

Dominujące na Zachodzie od początku naszej ery poglądy Arystotelesa  stały się wyznacznikiem poprawności wiedzy naukowej. Skoro Arystoteles o plamach nie wspomniał, takie obserwacje były po prostu ignorowane jako sprzeczne z przyjętym kanonem wiedzy.

Kroniki Jana z Worcester zawierają rysunek opisujący obserwację plam słonecznych w sobotę, 8 grudnia 1128 oraz tekst: „pojawiło się coś jak dwa czarne kółka w tarczy Słońca, w górnej części większy, drugi w dolnej części tarczy mniejszy”. Fakt, że mnisi z Worcester mogli odróżnić cień i półcień plamy wskazuje na wyjątkowo duże rozmiary tego zjawiska.

Kroniki Jana z Worcester z XII wieku
zawierają opis plam słonecznych
obserwowanych na Słońcu 8 grudnia 1128 roku.

z książki: The Sun Recorded Through History
(by permission of the President and Fellows
of Corpus Christi College,
Oxford, England, MS 157, Folio 380, lower half).

Niezależnie od obserwacji dalekowschodnich prekursorów nauki, o których w Europie nic nie wiedziano, wkrótce rozgorzał spór o to, kto pierwszy je zobaczył, komu należy się pierwszeństwo i chwała i zaszczyty…

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia i oznaczony tagami , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s